Fiillerin, fiilimsilerin, sıfatların ve kendi gibi zarf olan sözcüklerin anlamlarını çeşitli yönlerden belirleyen sözcüklere zarf(belirteç) denir.

1)    DURUM ( NİTELEME ) ZARFLARI

• Konuyu açık anlatmalısın.
• Güzel giyinmeyi seviyor.

      Fiilleri ve fiilimsilerin durum ( nitelik ) bakımından belirleyen zarflardır. Fiile ve fiilimsiye ‘’ nasıl ‘’ sorusu sorularak bulunur.

UYARI:  

• Belki size gelirim. ( belki olasılık bildiren durum zarfı)
• İşte konuşuyor. ( işte gösterme bildiren durum zarfı)
• ”Eğer, şayet” sözcükleri koşul bildiren durum zarfıdır.
• “Mutlaka, asla, elbet, hiç, şüphesiz” gibi kesinlik bildiren sözcükler de durum zarfıdır.
• “Yine, gene, tekrar, evet, hayır” gibi sözcükler çeşitli anlam ayrıntılarıyla durum zarfı olabilir. 

2)    ZAMAN ZARFLARI

• Zil şimdi çalacak.
• Erken kalkıp, geç yattım.

      Fiil ve fiilimsilerin anlamlarını zaman yönünden belirleyen zarflardır. Fiile ve fiilimsiye sorulan “ne zaman” sorusuyla bulunur.

UYARI:

• Öğleden önce derse girdik.
• Sabaha kadar uyumadık.

      Adlar, ad ve sıfat tamlamaları edatlarla öbekleşerek zaman zarfı oluşturabilir.

3)    YER-YÖN ZARFLARI

• Öğrenciler içeri girdiler.
• Yukarı çıkıp yattı.

      Fiil ve fiilimsilerin anlamlarını yer-yön anlamıyla belirleyen zarflardır. Başlıcaları şunlardır: içeri, dışarı, aşağı, ileri, geri, yukarı…  Fiile, fiilimsiye sorulan “nereye” sorusuyla bulunur.

UYARI:

• Çarşıya doğru gittiler. (“-e doğru”, “-e karşı” edatları adlarla öbekleşerek yer-yön zarfı oluşturabilirler.

UYARI:

• Aşağı indi. (zarf)
• Aşağıya indi. (ad)
• Aşağı kata indi. (sıfat)

      Yer – yön zarfları; durum eklerinden birini alırsa ad, kendinden sonra gelen bir adı nitelerse sıfat olur.

4)    AZLIK-ÇOKLUK [(MİKTAR), (NİCELİK)] ZARFLARI

• Derslerine çok çalıştı.    (Fiilin anlamını miktar bakımından belirler.)
• Derslerine çok çalışması gerekir. (Fiilimsinin anlamını miktar yönünden belirler.)
• Çok güzel bir elbise almış. (Sıfatın anlamını miktar yönünden belirler.)
• Çok güzel okudun. ( zarfın anlamını miktar yönünden belirler.)     

      Fiilleri, fiilimsileri, sıfatları ve kendi gibi zarf olan sözcükleri nicelik bakımından belirleyen zarflardır. “ne kadar” sorusuyla bulunur. 

UYARI:

• iki nicelik zarfı bir arada kullanılır. Bunlar: pek çok, daha çok, çok fazla, pek fazla, en fazla, en çok, en az, daha az…

UYARI:

      Adlar, zamirler, ad ve sıfat tamlamaları “ kadar “ edatıyla öbekleşerek nicelik zarfı olabilir.

• Sizin kadar kitap okudum. (Zamirle öbekleşti.)
• Dünya kadar iş yapar. ( Adla öbekleşti.)
• Üç kilo kadar elma al. (Sıfat tamlamasıyla öbekleşti.)
• Yolun yarısı kadar yürüdüler. (Ad tamlamasıyla öbekleşti.)

UYARI:

• “Daha” sözcüğü henüz anlamında kullanılırsa zaman zarfı olur.
• Yollar daha gidilmedi. (Henüz anlamında kullanıldığından zaman zarfıdır.)

5)    SORU ZARFLARI

• Okula nasıl gelecekler?
• Tatile ne zaman gideceksin?
• Burada ne kadar kalacaksın?
• Hani okumayı seviyordun?
• Niye gelmedin oynamaya?

      Fiillerin, fiilimsilerin anlamlarını soru yoluyla belirleyen zarflardır.

UYARI:

• Hangisi kardeşin? (soru zamiri)
• Hangi kitabı okudun? (soru sıfatı)
• Sınıfı nasıl buldun? (soru zarfı)

      Soru anlamlı sözcükler; zamir, sıfat ve zarf olabilir.

UYARI:

• Ne mücadeleydi, izlemeliydin! (Soru sıfatıdır. Cümleye abartı anlamı katmıştır.)
• Ne aldın? (soru zamiri)
• Ne didinip çalışıyorsun? (soru zarfı)

      “Ne” sözcüğü soru sıfatı, soru zamiri, soru zamiri olabilir.

The post ZARFLAR first appeared on Yazı Dünyası.

BASİT FİİLLER

      Yapım eki almamış (kök durumundaki) fiillerdir. Genellikle tek heceli fiillerdir: gez-mek, koş-mak, yürü-mek, bil-mek, oku-mak…

TÜREMİŞ FİİLLER

      Yapım eki almış (gövde durumundaki) fiillerdir. Türemiş fiillere örnek verelim.                             
-le    : baş-la-mak, taş-la-mak, göz-le-mek…
-len  : söz-len-mek, ev-len-mek, ses-len-mek…
-leş   : bir-leş-mek, yer-leş-mek, selam-laş-mak…
-el    : düz-el-mek- dar-al-mak, az-al-mak… 
-ir     : deli-r-mek, üf-ür-mek, hapşu-r-mak…
-se    : garip-se-mek, su-sa-mak, önem-se-mek… 
-iş     : gör-üş-mek, tanı-ş-mak, anla-ş-mak…
-ele  : silk-ele-mek, eş-ele-mek…
-er    : baş-ar-mak, ön-er-mek, kara-r-mak…
-il      : sev-il-mek, gör-ül-mek, çöz-ül-mek…
-in     : gez-in-mek, çek-in-mek, aş-ın-mak…
-e      : kan-a-mak, boş-a-mak, oyun-a-mak>oyn-a-mak…
-ik     : ac-ık-mak, göz-ük-mek, gec-ik-mek…
-imse: ben-imse-mek, gül-ümse-mek, az-ımsa-mak…
-ilde  : fıs-ılda-mak, gur-ulda-mak, şır-ılda-mak…
-irde : tık-ırda-mak, fık-ırda-mak, şak-ırda-mak…
-kir    : fış-kır-mak, tü-kür-mek, hay-kır-mak…
-re     :tit-re-mek, kük-re-mek, gev-re-mek…

      NOT:  Türeme sırasında ses olayları olabilir:
koku        >koklamak               yüksek     >yükselmek
sızı           >sızlamak                sarı          >sararmak
yumurta  >yumurtlamak        alçak       >alçalmak
ak            >ağarmak                gök          >göğermek
kızıl         >kızarmak 

      NOT: Türemiş fiillerden bazıları kök anlamlarını kaybedebilir. Saklamak, savaşmak, barışmak,güreşmek, dinlemek, beklemek, anlamak, yarışmak, kavuşmak…

BİRLEŞİK FİİLLER

A)ÖZEL BİRLEŞİK FİİLLER

      Yeterlik Fiilleri: (……….-ebilmek)
      İki fiilden oluşur. İkinci fiil daima “bilmek”tir. Fiiller birbirine  “-e”, “-a” ünlüleriyle bağlanır: koşabilmek, gezebilmek, çalışabilmek…
        NOT: Yeterlik eylemlerinin olumsuzu, olumsuzluk ekinden önce gelen “-e”, “-a” ünlüleriyle yapılır.

çalışabilirim(olumlu)    > çalışamam(olumsuz)
sevebilirim(olumlu)      > sevemem(olumsuz)

       Yeterlik eylemleri aşağıdaki anlam özelliklerini gösterir.  

1-Gücü yetme, elinden gelme:
 “Odamı boyayabilirim.” 

2-Olasılık, tahmin: 
“Yarın yağmur yağabilir.” 
“Yazılıdan 100 alabilir.”

3-Dilekte bulunma, rica etme, izin isteme:
“Bir bardak çay verebilir misin?”
“Sırama oturabilir miyim?”   

        Tezlik Fiilleri: (…………..-ivermek)
        İki fiilden oluşur. İkinci fiil “vermek”tir. Birbirlerine “-i” ünlüsüyle bağlanır: gelivermek, koşuvermek, bitirivermek…
        NOT: Tezlik eylemlerinin olumsuzu “-me” olumsuzluk ekiyle yapılır.
geliver(olumlu)  > gelmeyiver(olumsuz)
        Tezlik eylemlerinin anlam özellikleri aşağıda verilmiştir.
1-Tezlik:
 “İşlerini bitiriverdi.

2-Önem vermeme: 
“Yemekten yemeyiver.”

        Sürerlik Fiilleri: (……..-ekalmak) (……..-edurmak) (……..-egelmek)
        İki fiilden oluşur. İkinci fiil “kalmak”, “durmak” ve” gelmek”tir. İki fiil birbirine “-e”,    “-a” ünlüleriyle bağlanır: bakakalmak, süregelmek, bekleyedurmak…
        NOT: Sürerlik eylemlerinin olumsuzu “-me” olumsuzluk ekiyle yapılır.
uyuyakaldı(olumlu) > uyuyakalmadı(olumsuz)
        Sürerlik eylemlerinde eylemin bir anda bitmediği, sürüp gittiği anlamı vardır.
        Yaklaşma Fiilleri: (…….-eyazmak)
        İki fiilden oluşur. İkinci fiil “yazmak”tır. İki fiil “-e”, “-a” ünlüleriyle birbirine bağlanır: düşeyazmak, batayazmak, öleyazmak…
        NOT: Yaklaşma eylemleri Türkçede en az kullanılan fiillerdir. Olumsuzları hiç kullanılmaz.
        Yaklaşma eylemleri “az kalsın”, “az daha” anlamları verir.       
        Öğrenci merdivende düşeyazdı. ( Öğrenci merdivende az daha düşecekti.)

AYRI YAZILAN KURALLI BİRLEŞİK EYLEMLER

        İsteklenme Fiilleri: (……….-esi gelmek), (……..-eceği gelmek):
Soruyu çözesi geldi.
Arkadaşlarını göreceği geldi.
        Beklenmezlik Fiilleri: (…….-eceği tutmak), (………-esi tutmak):
Derste güleceği tuttu.
Hıçkırası tuttu.
Olup Bitme Fiilleri: (………  gitmek):
Bu elbiseyi aldım gitti.
        Sonuçlanma Fiilleri: (……..-e  görsün):
Sorun kafasına takılmaya görsün.

B) YARDIMCI EYLEMLE YAPILAN BİRLEŞİK FİİLLER

        Kendinden önce gelen ad soylu sözcüklerle birleşik fiil oluşturan fiillere yardımcı fiil denir. Türkçede en çok kullanılan iki yardımcı fiil: etmek, olmak.
        Yardımcı eylemle kurulan birleşik fiillerin bazıları bitişik, bazıları ayrı yazılır. Ses türemesi ya da ses düşmesi varsa bitişik, yoksa ayrı yazılır.
 emretmek > ünlü düşmesi 
affetmek > ünsüz türemesi
 rica etmek > ses olayı  yok.
        NOT: 1.”-miş” yapılı sıfat-fiiller yardımcı eylemlerle birleşik fiil oluşturur: gelmiş olmak, görmüş olmak, bilmiş olmak… 
“bulunmak” eylemiyle de “-miş” yapılı sıfat-fiil birleşik eylem oluşturur: sevinmiş bulunmak, girmiş bulunmak…
                  2.”kılmak, “eylemek” yardımcı eylemleri vardır: takdim kılmak, arz eylemek…

C) DEYİM HALİNDE BİRLEŞİK EYLEMLER

        Deyimlerin son sözcükleri fiildir, ancak deyimi oluşturan sözcükler bir bütündür. Bu nedenle birleşik fiildir:
Kitabıma ara sıra göz atarım.
Neden kalbimi kırıyorsun?

D) ANLAMCA KAYNAŞMIŞ BİRLEŞİK FİİLLER

        Anlamca kaynaşmış birleşik fiillerin bazıları bitişik, bazıları ayrı yazılır:
vazgeçmek, başvurmak, üzüntü duymak, çaba göstermek…

The post YAPILARINA GÖRE FİİLLER first appeared on Yazı Dünyası.

The post Yazım Kuralları first appeared on Yazı Dünyası.

The post Paragrafta Konu first appeared on Yazı Dünyası.

The post Fiil Çekimleri first appeared on Yazı Dünyası.

The post Paragrafta Anlam first appeared on Yazı Dünyası.

The post Fiil Çatıları first appeared on Yazı Dünyası.

The post Kip Kayması first appeared on Yazı Dünyası.

The post Eylemler first appeared on Yazı Dünyası.

The post Kipler first appeared on Yazı Dünyası.