Örnek: Okuldan çıkış saati 15.10’dur.

      Bu cümlede “çıkış” sözcüğü isim fiildir. “Çık-” eylemdir, “çıkış saati” ad tamlamasında “çıkış” sözcüğü tamlayan olduğundan isimdir.  İkisini bir araya getirip ne söyleriz? İsim fiil 

      Tanım: Fiil kök veya gövdelerine ( – ma , – ış , – mak ) ekleri getirilerek yapılır.

      UYARI: Asıl isimle isim fiili karıştırmamak gerekir. 

      Evde ekmek kalmadı.

      Tarlaya buğday ekmek zamanı bugün.  

      Yukarıdaki birinci cümlede ekmek yiyecek adı diğer söyleyişle kalıcı ad. İkinci cümlede ekmek eylemin adıdır.

      SORU: Aşağıdaki kelimeleri hem kalıcı ad hem de isim fiil olarak cümlede kullanınız.

      Giriş

      Yemek
      Kazma

      Sıfat Fiiller

      Örnek:

      Derse geç kalan öğrenciyi öğretmenimiz idareye gönderdi.

      “kalan” kelimesi isimden önce geldiği için sıfat, eylem karakteri taşıdığı için de sıfat fiil görevindedir.

      TANIM: Fiil kök veya gövdelerine ( – an , – ası , – mez , – ar , – dik , – ecek , – miş ) ekleri getirilerek yapılır.  Sıfat fiiller cümlelerde sıfat veya adlaşmış sıfat görevinde kullanılabilir.

      Örnek verelim:

      Tanıdık kişilerdi gelenler.  ( – dık sıfat fiil eki tanı- fiilini sıfat yapmış. )

      Bilmiş çocuk beni terletti.  ( – miş sıfat fiil eki bil- fiilini sıfat yapmış.  )   

      UYARI: Olumsuzluk bildiren “–mez, -maz” ekiyle sıfat fiil ekini karıştırmayınız. 

      Bu konular bitmez. ( Burada – mez eki bit – fiiline zaman anlamı veriyor. Bitmez burada sıfat görevinde değil. Sıfat görevinde değilse sıfat fiil de olamaz. ) 

      Bitmez sıkıntıları vardı. (Bu cümlede sıkıntı adını nitelediği için sıfat fiil görevinde zaman anlamı vermez.) 

      Uyarı: Sıfat fiiller adlaşmış sıfat fiil olarak kullanılabilir.

      Bil – en – ler anlatsın. ( Burada bil – fiili – en sıfat fiil ekini almış  ve adlaşmış sıfat görevinde kullanılmış.)         Adlaşmış sıfatın açılımını yapalım.  

      Bilen (kişiler ) anlatsın. ( Bilen kişiler sıfat tamlamasında sadece “bilen” sözcüğü kullanıldığı için adlaşmış  sıfat görevinde kullanılmıştır.)

      SORU: Aşağıdaki cümlelerde geçen sıfat fiilleri bulunuz.

      Bilmiş öğrenci, soruların hepsini bilmiş.

      Gelecek yıl dayımlar bize gelecek. 

      Geçit vermez dağlar kimselere yol vermez.

      Zarf Fiiller

      Örnek:

      Koşa koşa eve gitmiş.

      “Koşa koşa” kelimesi fiilin durumunu belirtiği için zarf, koş- hareket bildirdiği için fiildir. Bu cümlede çift görev üstlenen  “koşa koşa” kelimesi zarf fiildir.

      TANIM: Fiil kök veya gövdelerine ( – madan , – dıkça , – ıp , – arak , – casına , – maksızın , – a …-a , – alı,  – ken , – dığında , – r … -mez , – asiye , – ınca ) ekleri getirilerek yapılır.  Zarf fiiller zarf görevinde kullanılırlar.

      Gel – ir gel – mez  sofraya oturdu.  ( – r … -mez zarf fiil ve ne zaman oturdu sorusuna cevap verdiği için zaman anlamı katmış) 

      Dur – madan konuşuyor.  ( – madan zarf fiil ve nasıl konuşuyordu sorusuna cevap verdiği için durum anlamı katmış) 

      SORU: Aşağıdaki cümlelerde geçen zarf fiilleri bulunuz. 

      Gülünce ne kadar tatlı oluyorsun.
      Baban eve gelir gelmez beni arasın.
      Tarlada akşama kadar hiç dinlenmeden çalıştı.

      BU ANLATIMDA GEÇEN FİİLİMSİ SORULARINI  DEFTERLERİNİZE YAPINIZ .

The post       Fiilimsiler first appeared on Yazı Dünyası.