Fiilimsiler

      İsim Fiiller

      Örnek: Okuldan çıkış saati 15.10’dur.

      Bu cümlede “çıkış” sözcüğü isim fiildir. “Çık-” eylemdir, “çıkış saati” ad tamlamasında “çıkış” sözcüğü tamlayan olduğundan isimdir.  İkisini bir araya getirip ne söyleriz? İsim fiil 

      Tanım: Fiil kök veya gövdelerine ( – ma , – ış , – mak ) ekleri getirilerek yapılır.

      UYARI: Asıl isimle isim fiili karıştırmamak gerekir. 

      Evde ekmek kalmadı.

      Tarlaya buğday ekmek zamanı bugün.  

      Yukarıdaki birinci cümlede ekmek yiyecek adı diğer söyleyişle kalıcı ad. İkinci cümlede ekmek eylemin adıdır.

      SORU: Aşağıdaki kelimeleri hem kalıcı ad hem de isim fiil olarak cümlede kullanınız.

      Giriş

      Yemek
      Kazma

      Sıfat Fiiller

      Örnek:

      Derse geç kalan öğrenciyi öğretmenimiz idareye gönderdi.

      “kalan” kelimesi isimden önce geldiği için sıfat, eylem karakteri taşıdığı için de sıfat fiil görevindedir.

      TANIM: Fiil kök veya gövdelerine ( – an , – ası , – mez , – ar , – dik , – ecek , – miş ) ekleri getirilerek yapılır.  Sıfat fiiller cümlelerde sıfat veya adlaşmış sıfat görevinde kullanılabilir.

      Örnek verelim:

      Tanıdık kişilerdi gelenler.  ( – dık sıfat fiil eki tanı- fiilini sıfat yapmış. )

      Bilmiş çocuk beni terletti.  ( – miş sıfat fiil eki bil- fiilini sıfat yapmış.  )   

      UYARI: Olumsuzluk bildiren “–mez, -maz” ekiyle sıfat fiil ekini karıştırmayınız. 

      Bu konular bitmez. ( Burada – mez eki bit – fiiline zaman anlamı veriyor. Bitmez burada sıfat görevinde değil. Sıfat görevinde değilse sıfat fiil de olamaz. ) 

      Bitmez sıkıntıları vardı. (Bu cümlede sıkıntı adını nitelediği için sıfat fiil görevinde zaman anlamı vermez.) 

      Uyarı: Sıfat fiiller adlaşmış sıfat fiil olarak kullanılabilir.

      Bil – en – ler anlatsın. ( Burada bil – fiili – en sıfat fiil ekini almış  ve adlaşmış sıfat görevinde kullanılmış.)         Adlaşmış sıfatın açılımını yapalım.  

      Bilen (kişiler ) anlatsın. ( Bilen kişiler sıfat tamlamasında sadece “bilen” sözcüğü kullanıldığı için adlaşmış  sıfat görevinde kullanılmıştır.)

      SORU: Aşağıdaki cümlelerde geçen sıfat fiilleri bulunuz.

      Bilmiş öğrenci, soruların hepsini bilmiş.

      Gelecek yıl dayımlar bize gelecek. 

      Geçit vermez dağlar kimselere yol vermez.

      Zarf Fiiller

      Örnek:

      Koşa koşa eve gitmiş.

      “Koşa koşa” kelimesi fiilin durumunu belirtiği için zarf, koş- hareket bildirdiği için fiildir. Bu cümlede çift görev üstlenen  “koşa koşa” kelimesi zarf fiildir.

      TANIM: Fiil kök veya gövdelerine ( – madan , – dıkça , – ıp , – arak , – casına , – maksızın , – a …-a , – alı,  – ken , – dığında , – r … -mez , – asiye , – ınca ) ekleri getirilerek yapılır.  Zarf fiiller zarf görevinde kullanılırlar.

      Gel – ir gel – mez  sofraya oturdu.  ( – r … -mez zarf fiil ve ne zaman oturdu sorusuna cevap verdiği için zaman anlamı katmış) 

      Dur – madan konuşuyor.  ( – madan zarf fiil ve nasıl konuşuyordu sorusuna cevap verdiği için durum anlamı katmış) 

      SORU: Aşağıdaki cümlelerde geçen zarf fiilleri bulunuz. 

      Gülünce ne kadar tatlı oluyorsun.
      Baban eve gelir gelmez beni arasın.
      Tarlada akşama kadar hiç dinlenmeden çalıştı.

      BU ANLATIMDA GEÇEN FİİLİMSİ SORULARINI  DEFTERLERİNİZE YAPINIZ .

Haluk Yeşiltepe

Öğretmen - Yazar - Şair at MEB
Yazıları ve şiirleri üreten Haluk Yeşiltepe 1960 yılında Ankara’da doğdu. 1966 yılında ilkokula başladı. İlkokulu, ortaokulu ve liseyi Bulancak’ta bitirdi. Trabzon Fatih Eğitim Enstitüsü Türkçe Öğretmenliği Bölümünden 1980 yılında mezun oldu. İlk şiirini 1974 yılında yazdı. Mahalli gazete ve dergilerde, şiirlerini ve yazılarını yayımladı. Öğretmen olarak Yozgat’ta, Giresun merkezde, Bulancak ilçesinde çalıştı. Mesleğine devam etmektedir.Evli ve iki kızı vardır.
Haluk Yeşiltepe

Latest posts by Haluk Yeşiltepe (see all)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir